ارسال به

 آن‪هنگام كه ما چند تن اعضای نخستین برج شیشه به اندیشه اراك گرد هم آمدیم، این مایه همدلی را از سوی همشهریان باور نمی داشتیم. گناه از ما نبود، چرا كه به هر سو رو می‪گرداندیم توهین و تحقیر مامِ وطن را می‪دیدیم و می‪شنیدیم. به هر بها و  بهانه ای و با هر مسند و مسلكی دشنه ای از آستین بیرون می‪كشیدند و دشنامی نثار این شهر بی دفاع می‪كردند. صاحبانِ به اصطلاح نشریات نیز ـ كه بی گمان شرمسار تاریخ این شهر خواهند بود ـ توهین و تحقیر اراك را به تعداد شمارگانشان تكثیر می‪كردند. این بزرگواران كه هر كدام سودای قدر و قدرتی در سر داشتند، اراك و مردمانش را آماج هجمه‪های توهین آمیز خویش قرار می‪دادند. بی گمان برخی نیز نادانسته چنین خبط و خطایی را مرتكب می‪شدند (و می‪شوند). شگفت آنكه این حجم هجمه و بی آزرمی هیچ پاسخی از سوی كسی نمی یافت. یادتان هست كه در روزنامه ای سراسری، به قومیتی ایرانی در شمال غربی كشورمان توهین روا داشته بودند؟ اعتراضات مردم آن سرزمین به قدری بالا گرفت كه تعطیلی موقت آن روزنامه را در پی داشت. حال تصور كنید كه این توهین و تمسخر نثار مردم اراك می‪شد؛ آیا كسی لب به اعتراض و انتقاد می‪گشود یا نه، همگان ناسزا و ناروای آن روزنامه را می‪پذیرفتند؟ همین بی ادبی و حتی سخیف تر از آن، بارها و بارها در به اصطلاح روزنامه های شهرمان به من و تو و به زادبوم عزیزمان روا می‪شد و می‪شود. صدا و سیمای گل و بلبل و عزیز و گرامی بومی محلیمان نیز كه از تمام پیشینه‪فرهنگی و تمدنی اراك فقط لهجه‪  مردمان حول و حوش این شهر را می شناخت، خواسته و ناخواسته كوچكترین گامی در راه اعتلای این شهر برنمی داشت و تنها آب در آسیاب دشمنان می‪ریخت (البته اگر خود دشمن نمی بود)، چرا كه اسباب تمسخر این شهر را فراهم می‪آورد. بدین سبب گمان می‪بردیم كه در اراك دستی بی صدا خواهیم بود و هیچكس را اشتیاق این شهر در دل نیست. اما پس از افتتاح برج شیشه دیر زمانی نگذشت كه دریابیم ما و اراك تنها نیستیم؛ خیل دوستانی كه یك به یك می‪توانند استوانه ای استوار در فرهنگ این مرز و بوم باشند، همچون لادن، مهری مهرمنش، مهرك، یوسف نیك فام، پیمان ضیغمی، داود مقدسی، رضا، نفیسه، سیامك، شهرزاد، وودووها و ... امید را به رگهای روشن این شهر راه دادند. برج شیشه از آن حلقه‪ چند نفری آغازین به وسعت یك شهر بدل شده است. دیگر نگران هجمه های ویرانگر خصم نیستیم. دیگر نمی ترسیم از دشنام ها و دشواریهای دشمنان در روزنامه ها، رسانه ها، وبلاگها و ... در گفتار و رفتار سخیفشان. این شهر دیگر تنها نیست. اراك "سرزمین هیچ‪كس" نیست، شهر همگان است، شهر ماست، من و تو و هزاران چشمی كه طرح شهرمان را نقش می‪زنند. دست ما در برپایی سال اراك نیز بی صدا نماند. نظرات، پیغامها و ایمیل های بی شمار دوستان در تأیید و تكریم اراك عزیز ما را به روزهای روشنی نوید می‪بخشد. دست دوستی دوستان را یك به یك بوسه می‪زنیم.

برخی دوستان همچون یوسف نیك فام عزیز، از نام ما پرسیده اند؛ ما ـ مجموعه‪ نخستین برج شیشه ـ چند تنیم در اراك و گوشه هایی دیگر از جهان كه بزرگترین حلقه واسطمان نام مقدس این شهر بوده است. هم از آغاز بی حرمتی و بی ادبی نسبت به اراك را خوش نمی داشتیم. بر آن شدیم تا برج شیشه را همچون بنایی از یاد رفته كه نماد بودنمان بوده است بر آوریم و به دست برگشاییم. می‪دانیم كه اعتماد در جهان مجازی پیوسته و وابسته است به شناخت. اما ای دوست! نام ما پیش نام بزرگ اراك محلی ندارد. مسلم بدانید كه ما نیز همچون شما و دیگرانِ همدل دل در گرو این شهر داریم و همین بهانه برای كنار هم بودنمان كافی است. بگذارید نام این شهر، بلند و بالا، بالای سر همه نامهای دیگر و ایضاً نام ما باشد. وانگهی چنانكه گفتیم اكنون شما نیز در شمار نامهای بی شمار برج شیشه هستید. سال اراك بی یاری یك یك شما دوستان شكل نخواهد گرفت. در این یک ماه و اندی كه از مطلب سال اراك می‪گذرد، طرح ها و راه های انجام این مهم را بررسی كرده ایم. اینك نیز كه این اندازه همدلی را از شما به چشم دیدیم، می‪خواهیم (همچون رضا در بخش نظرات مطلب پیشین) راهكارهای عملی خود را با دوستانتان در میان بگذارید. نقش شهرمان در چشمان تست. چشم انتظار پیشنهادهای شما هستیم.

ارسال به

طاقتمان طاق شده است. سرمایه صبرمان سرآمده است. به فریادی فکر می کنیم که سالهاست در پستوی تحملمان نهفته ایم. خاموشی چاره ما نیست! تا چند بر مدار مدارا گشتن و زبان بستن! خصم زبون زبان نبسته است و به ویرانی این عزیز، این بزرگ، این شهرِ گرانمایه می اندیشد. بی شمار زخم، بی حساب درد، کرور کرور دشنام و دشمن دارد این شهر. نه، خاموشی چاره ما نیست! خاموشان شریک دزدند و رفیق قافله. نمی خواهیم با قصور مدام خویش، همدستِ تقصیر دشمن باشیم. صبر ما عفونت این زخمهای کهن را بار خواهد داد. هم از این روی بامداد بزرگ، ما ـ من و تو ـ را بیدارباشی اینچنین فرموده بود:

... عفونتت از صبری است

که پیشه کرده ای

به هاویه وهن.

تو ایوبی

که از این پیش اگر

                       به پای

                                برخاسته بودی

خضروارت

            به هر قدم

سبزینه چمنی

                 به خاک

                          می گسترد،

و بادِ دامانت

              تندبادی

تا نظمِ کاغذینِ گلبوته های خار

                                       بروبد...

بر حسب روایت دهخدا، بنیان شهر عزیزمان اراک را در سال 1189 خورشیدی گذاشته اند. بر این اساس، سال خورشیدی آینده، با دویستمین سال میلادی و میلاد اراک مصادف خواهد بود. اعضای برج شیشه بر آن شدند که سال پیشِ روی را سال اراک نام نهند. این اقدام کوچکترین گامی است که در راه ادای دین به میهن مهربان و صبورمان می توان برداشت. نیز دست در کار آیینی هستیم در پاسداشت اراک عزیز؛ جشنی بایسته و شایسته در یکی از روزهای سال اراک. این کار اما بی یاری تو دوست همدل و همدرد، ممکن و میسور نخواهد بود. ایوب من، برادر توأمان دردهای من، خواهر مهربان همزاد و بوم! به پای خیز! خصم، گلبوته خارست، خوارست. بگذار بزرگ بدانیم و بداریم آنچه را که او کوچک می شمارد. همراه شو، در سال پیشِ روی، سال اراک؛ کاری کارستان می خواهد این شهر تا نظم کاغذین گلبوته های خار بروبد، تا نظم کاغذین گلبوته های خار بروبد.... 

تکمله:

1-شعر متن، از دفتر ابراهیم در آتش شاملوست.

2-اگر به همکاری در مراسم جشن اراک و نیز فعالیتهای دیگر در سال اراک مایلید، با ایمیل برج شیشه borjeshishe@gmail.com تماس بگیرید. لطفاً به طور مشخص مرقوم فرمایید که در کدام یک از حوزه های ذیل تمایل به همکاری دارید: فرهنگی و پژوهشی، اجرایی، مالی.

3-خانم نفیسه (nafiseh) از دوستان همدل، در بخش نظرات مطالبی فرموده بودند. متأسفانه نظر ایشان به اشتباه حذف شده است. ایمیل یا نشانی دیگری از این دوست محترم ـ که ظاهراً فرسنگها از اراک و ایران دورند ـ نداشتیم. از ایشان صمیمانه عذر می خواهیم. تقاضا داریم که در بخشهای بعد ما را از همفکریهای خویش محروم نکنند.

ارسال به

آقای مدیر مسئول لطفاً از کیسه خودتان ببخشید!

دیر شده. اینطوری به نوشتن نمی رسم. ساعت هشت و نیم است. چند شب پیش دوستی که "پاسخ به شبهات پیش آمده" را نوشته بود، تماس گرفت. گفت: "دوستان متن بعد را از تو می خواهند. در این فاصله سفرنامه ناصرالدین شاه را می گذاریم. اما باید زودتر متنت را برسانی...." عهد کرده بودم که امشب بالأخره دست به قلم شوم. کلیات کار را می دانستم. قرار بود متنی بنویسم راجع به فیلمی از پاراژانوف. از کار خیلی خوشم آمد. فیلم را هم دیده بودم. اما این چند روزه نوشتن جن شده بود و من بسم الله. انگار قلم توی دستم یا کلمه توی ذهنم سر می خورد. مثل ماهی سفره هفت سین که بعد از عید هم بماند و یک روز وقتی آب تنگ را عوض می کنی، یکهو بی هوا روی زمین بیفتد. دست که می بری تا ماهی را به تنگی، پارچ آبی، چیزی برسانی، آن زبان بسته از دستت در می رود و تو دست پاچه از هول و ولای نکند بمیرد، هی تقلا می کنی. دیر شده. اینطوری به نوشتن نمی رسم. مغازه های سه راه تا باغ ملی را هول هولکی و با نگاه برانداز می کنم. نگاهی هم در آن گیر و دار به نایلون خریدهایم می اندازم: ناگت مرغ، برنج، وایتکس و ... دوباره نگاهم را به سمت مغازه ها برمی گردانم تا اگر چیزی از قلم افتاده باشد یا من فراموش کرده باشم، رخ بنمایاند. در کثرت مردمانی که همچون من به قصد خرید یا سیر آفاق و انفس هنوز دست از سر این خیابانها برنداشته اند، ناگهان نگاه مردی قاب شده بر دیوار مرا به خواندن می خواند: تقی عقلایی...

فکر نوشتن بدجوری آزارم می دهد. با خود می گویم اگر چیزی هم از یاد برده باشم، می گذارم برای فردا و فرداها. عجالتاً چیزی که بیش از همه فوریت دارد، آن متن موعود برج شیشه است. تا بخواهد سر و ته این فکرها به هم وصل شود، رسیده ام به ایستگاه تاکسی. در تاکسی ناگهان دوباره همان اسمِ بر دیوار در ذهنم زنده می شود: تقی عقلایی. این عقلایی همان پیرمرد کتابفروش گوشه باغ ملی نیست؟ هشت کتاب سهراب را با لبخندی شادی آفرین رو به من گرفت و پرسید: "پسر جان! مگر تو چند سال داری؟" من که یازده سال بیشتر نداشتم ـ اما مقصود و مفهوم حرفها را خوب می فهمیدم ـ بادی به غبغب انداختم و گفتم: "بزرگم." پیرمرد از حاضر جوابی من به خنده افتاد. هرچه اصرار کردم، نیمی از پول کتاب را بیشتر نگرفت. گفت: "پسرم! فردا شما باید چرخ فرهنگ این شهر را بچرخانید." در این چندین و چند سال کتابهای دیگری نیز از کتابفروشی عقلایی خریدم. با همین کتابها بزرگ شدم و حالا بیش از هر وقت دیگری حرف عقلایی را میفهمم. او خود سالیان درازی ـ در کنار بسیاری از بزرگان دیگر ـ چراغ فرهنگ این شهر را روشن نگه داشته بود. پدر می گفت عقلایی اولین کتابفروش یا جزو اولین کتابفروشهای اراک بوده است.

به خانه که می رسم، حس می کنم که حال نوشتن در من نیست. به خیالم می رسد که اگر عقلایی اکنون از من می پرسید چند سال داری، می گفتم کوچکم؛ کوچکم پیش بزرگی ها و سازندگی های امثال شما همشهریان عقلایی. با بی حوصلگی سری به سایتهای دلخواهم می زنم و پیش از همه عطاءالله مهاجرانی. او نیز همچون من به یاد عقلایی است: "من حاج تقی را مثل پدرم دوست داشته و دارم... درخشانترین مقطع عمرم که همان سالهای دهه دوم زندگی و نوجوانی و جوانی است، با آشنایی با آقای عقلایی و کتابفروشی ایشان به سر رفت. شصت سال تمام در کتابفروشی شان کتاب فروختند و با اهل کتاب دم زدند... هر وقت گذارم به اراک می افتاد، در هر مقام و موقعیتی که بودم، به عقلایی سر می زدم...." از پشت رایانه بلند می شوم و آن سوی اتاق، سمت پنجره را در پیش می گیرم. روزنامه ای را که روی مبل لم داده است، برمی دارم. یک آن یکه می خورم از افاضات مدیر مسئول محترم در صفحه آغازین. ایشان (مدیر مسئول نشریه موسوم به ع. ی.) از زبان دوستی(!) نوشته اند: "ما اراکی ها استادِ کار خراب کردنیم...." ما اراکی ها استادِ کار خراب کردنیم؟! در این هنگام نامهای فراوانی به خاطرم خطور می کند؛ از خود می پرسم ـ نه بگذارید از جناب مدیر مسئول بپرسیم ـ آیا عقلایی استادِ کار خراب کردن بود؟ واروژ کریم مسیحی، همشهری فیلمساز ما، در فاصله بیست سال دو فیلم ساخت که هر دو ( پرده آخر و تردید) جایزه بهترین فیلم فجر را از آنِ خود کردند و ساختند بخشی بزرگ از سینمای کلاسیک ایران را. آیا واروژ استادِ کار خراب کردن است؟ مدیر مسئول محترم به اصطلاح اصلاح طلبند؛ آیا در خیل اصلاح طلبان شخصیتهایی سازنده تر از عطاءالله مهاجرانی و مرحوم احمد بورقانی (معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد در دولت اصلاحات) سراغ دارید؟ مگر شما با تمام اراکی ها برخورد داشته اید تا به این تعمیم بزرگ و اساسی برسید؟ از آبرو و احترام این شهر خرج نکنید؛ شاید شما و همپالکیانتان استادِ کار خراب کردن باشید. اما حق ندارید که اینچنین وقیحانه به تمامی مردم یک شهر توهین کنید. در یک کلام: آقای مدیر مسئول! لطفاً از کیسه خودتان ببخشید!

تکمله:

1-حیفمان آمد که در کنار نامهای بزرگی همچون عقلایی، مهاجرانی، واروژ کریم مسیحی و احمد بورقانی اسم آن نشریه کذایی و مدیر مسئولش را به صورت کامل بیاوریم. پوزش ما را بپذیرید.

2- در شماره اخیر این نشریه، مطلبی درباره عقلایی به نگارش درآمده است. از قضا مسئولان نشریه مزبور به همان نوشته مهاجرانی ارجاع داده اند، اما جالب آنجاست که جمله آخر متنِ دکتر را برگزیده اند و در مقام عنوان مطلب خود به کار گرفته اند: "اراک برای ما باغ ملی تعریف میشد و کتابفروشی عقلاییش." این جمله به تنهایی فحوایی تحقیر آمیز دارد. همین گزینش از سوی این افراد، نگرش مخرب ایشان را نشان می دهد.

ارسال به

پاسخ به شبهات پیش آمده در مورد نامه به شورا

می ترسیم، چون می خواهیم بگوییم اراک را دوست می داریم. و آنگاه به ناچار باید برای آنان که همواره از نام این شهر کیسه ها برای خود دوخته اند ثابت کنیم که آدمِ دکتر کریمی نیستیم. از گفتنش عار داریم. و شرمسار از اینکه باید هفت قرآن به میان آوریم که هنوز شهردار را ندیده ایم و برایمان فرقی نمی کند که مرد است یا زن، پولدار است یا بی پول، اصلاح طلب است یا اصولگرا، مسلمان است یا کافر. می دانیم برای این جماعت باورش سخت است که کسی بی هیچ چشم داشتی اینجا را دوست بدارد و به همین بهانه رودرروی عده ای بایستد و دست عده ای دیگر را بفشارد.

برای برج شیشه هیچ کس و هیچ چیز به خودی خود نه خوب است نه بد. هرآنکس را که گامی در راه اعتلای نام این شهر و مردمانش بر می دارد، عزیز می شماریم و خوب. و هرکس را که در حقش خیانت میکند و چوب لای چرخش می گذارد، رذل و پست می خوانیم و در برابرش می ایستیم. برای ما هدف تنها اراک است و هر وسیله ای که برای این هدف به کار آید، مغتنم و مطلوب. اگر از برکناری شهردار کریمی گلایه میکنیم، تنها بدین سبب است که او را موافـق خواسته ها و نیازهای شهر می دانیم. او را دوست میداریم، چون تا به امروز هیچ مدیری را به یاد نمی آوریم که به خاطر محدودیت های ناشی از آبادانی شهر از مردم عذرخواهی کرده باشد.

در این سالها او تنها شهرداری بود که حرمت و احترام شهروندان را نگاه می داشت و برای همشهریانش ارزشی در خور ایشان قائل بود. او برای خدمت به این شهر اصرار و ابرام داشت و به همین دلیل مورد لعن و نفرین نویسنده یکی از نشریات قرار گرفت. نویسنده محترم گفته بود: «اگر شهردار سابق اصراری بر ماندن ندارند(!) و اگر هدفی جز خدمت به مردم ندارند، چرا اینهمه پافشاری برای بازگشتن به پست شهرداری دارند؟!»

البته باز هم تأکید می کنیم اگر کسی فکر می کند که تصور ما نسبت به کریمی اشتباه بوده، درخواست میکنیم مستندات خود را برای ما بازگو کند. 

ارسال به

هفته پیش و در جلسه شورای اسلامی شهر، شهردار اراک برکنار شد. بازتاب این خبر در میان مردم مساعد نبود. همگان چشم داشتند که شخصیت موفق، بومی و از همه مهمتر اراک دوستِ کریمی بر مسند شهرداری باقی بماند و چون گذشته کاروان پیشرفت اراک را پیش برد. تنها آنان که از موهبت بینایی و شنوایی محروم باشند، سیمای تحول را در شهر به چشم نمی بینند و صدای تغییر را به گوش نمی شنوند. (شاید نیز جماعتی خود را به خوابِ ندیدن و نشنیدن زده باشند....) اهالی برج شیشه، همچون اکثریت مردم این شهر و در مقام شهروند، حضور دکتر کریمی را غنیمتی بزرگ می دانند و خواهان بازگشت ایشان هستند. آنچه در پی می آید، صدای شهروندان صبور ماست در حمایت از شهردار حقیقی اراک.

این نامه علاوه بر شورای شهر به شهرداری اراک، شهرداریهای مناطق، دفتر امام جمعه، استانداری مرکزی، فرمانداری اراک و برخی خبرگزاریها و نشریات محلی نیز ارسال شده است. امیدواریم که اعضای شورا خود را در مقابل مردم قرار ندهند و عشق و عرقشان را به اراک ثابت کنند. در غیر اینصورت مسأله را از طریق مراجع و ارگانهای سراسری پی گیری خواهیم کرد. با اینهمه از همشهریان محترم نیز تقاضا داریم که علاوه بر شرکت در نظرسنجی ما، در صورت مخالفت با برکناری دکتر کریمی به نشانی الکترونیکی ما borjeshishe@gmail.com پیغامی ارسال کنند. (لطفاً در مقابل گزینه Subject واژه shahrdar را مرقوم فرمایید.)

ارسال به

به یاد بهجت صدر و برای دختران شهرمان

چه دنیایی می شد آن دنیا که مبدأ تاریخش میلاد الهگان هنر بود. آنها که رنج را رج می زنند و از پس خاموشی، هیابانگ هزار پنجره را می گشایند. به قول نیچه نازنین "اگر هنر نبود، حقیقت ما را می کشت." ما به هنر بی تابانه محتاجیم. حالا آن دنیای نیست و نابوده را تصور کنید که مبدأ تاریخش میلاد الهگان هنر بود. هر چیز و همه چیز بر سرانگشتان تابنده تخیل می گشت. مثلاً همین بهجت صدر خودمان. اگر دنیا چنان سعادتی می داشت، الان تازه سال 85 میلادی را از سر گذرانده بودیم. دنیا چقدر جوان بود، ما چقدر جوان بودیم. حالا چقدر کار نکرده داشتیم و چقدر راه نرفته پیش پایمان بود. زمین برق می زد از بس که تازه بود!

هنر دلت را روشن می کند، جانت را جلا می دهد، چه غمنامه تیره و تار ون گوک ـ یعنی سیب زمینی خورها ـ باشد و چه دشنام روشنایی بخش بهجت صدر خودمان به بی سوادی. هر دو دلت را روشن می کنند، جانت را جلا می دهند.

طوری می گویم و می نویسم "بهجت صدر خودمان" که انگار من و شما ـ شما که بیرون برج شیشه ایستاده اید ـ به قول تلویزیونیها سالها با او زلف گره زده ایم! بهجت صدر را نمی شناسید، می دانم! حالا از آن طورِ خوب و خواستنی به دوریم. حالا زمین طور دیگری تاب می خورد. حالا دنیا وارونه است؛ الهگان هنر مبدأ تاریخ نیستند. حتی شما بهجت صدر را نمی شناسید. نابغه نواندیش شهرمان را نمی شناسید. نقاش نوگرای نازک خیالمان را نمی شناسید. در شهر بهجت صدر یک میدان، یک خیابان، یک کوچه حتی، به نام بهجت صدر نیست!

بارها و بارها با خود اندیشیده ام که چه سرّی در سویدای این شهر پنهان است!؟ اراک را می توان ته تغاری شهرهای ایران دانست، آخرین و خردسالترین فرزند. اما شگفتا که هماره اولینهای جهان جدید، از این آخرین سر برآورده اند: اولین روان شناس جدید، اولین گردآورنده دستور زبان جدید، اولین زمین شناس جدید... و حالا اولین نقاش نوگرای ایرانی، بهجت صدر، مادر نقش و رنگ، بانوی تصویر. بانوی تصویر به تصویر پیوست...

کوچک که بود، رویای جهانی بزرگ را در سر داشت. بزرگ شد و "واپسین وحشت جانش، ناآگاهی از سرنوشت ستاره" بود. در نقاشیهایش درد زنان و زنانگی را، کودکان را، افتادگان را می توانستی ببینی و حس کنی. آهنگ جهان را ـ آنگونه که بود ـ نمی خواست. پی جوی آن بود که با نیش قلم، نتهای این ترانه بزرگ را بتراشد و وزنی بایسته بخشد، خاصه آنکه بانوی تصویر با آقای موسیقی پیوند خورده بود. مرتضی حنانه را می گویم، می شناسیدَش. آهنگساز جاویدان و جادوی "هزار دستان" را می گویم. نقش موسیقی بر پرده تصویر نشست؛ نقاشیهای صدر جان گرفتند. شدند موسیقی مجسم. حتی اگر شاخساری بی بر بود، هر لحظه گمان می بردی که نتهای بازیگوش، بازیگوشانه بر آن می نشینند و به بازیش می گیرند.

گواهی می دهم به نور، به سایه، به سایه روشن، به آینه، به آهی که بر سینه بوم کشیده ای، به طرحی که از آفتاب نقش کرده ای که تو زنده ای در رنگ، در درنگ، در نتهای بی انتهای حنانه، در شعر فروغ، در پنجرهای که رهایی را به خانه هدیه می دهد، در کوچه کوچه شهرمان ـ حتی اگر نامی از تو نشنیده باشند.

تو زنده ای و حالا زمین فقط خواب بانوی تصویر را قاب گرفته است؛ آنچه در خاک فرانسه، فرانسه بالزاک، هوگو، الوار و هدایت کاشته ایم، بهجت صدر نیست، ققنوسی هزار آواست که در هزار رنگ و نقش ـ از دل و ذهن دختران فرزانه شهرم ـ سر بر خواهد آورد و بر خواهد داد. شک ندارم.

ارسال به

پلشتی و نابکاری روزگار آنقدر بوده که اکنون بتوانم بی عذر و بهانه ای بیایم اینجا و بگویم که ننوشتم، نگفتم و با صراحت اعتراف کنم، ترسیده بودم و می ترسم هنوز شاید، چون به غیر انسان من نیز چیزی نگفته بودم.

پیمان بسته بودم که از خاکم بنویسم، از شهرم، از مردمانم؛ عهد کرده بودم که جبروت انسان را بر دیواره ها و سنگ ها بسرایم و این سرود جاوید را تا رستاخیز بزرگ هلهله کنم.

پس حق داشته ام که گِزگِز ریسمانی را بر کف پایم حس کنم، نه از آن رو که بندبازم که شاید هم باشم، نمی دانم...

ولی چه دل خوشی می خواهد این کارزار که نمی دانی "فردا وقتی"، چگونه تو را بر همان دیواری به صلیب می برند و می کشند که بر آن نوشته بودی، خاکم را، وطنم را، شهرم را، مردمانم را دوست دارم و از همه این دوست داشتنها و دوست داشته شدنها چه خوش رقصم!

ارسال به

آقای یوسف نیک فام ـ از دوستان برج شیشه ـ در بخش نظرات توضیح داده اند که سفرنامه ناصرالدین شاه به عراق عجم اخیراً در انتشارات اطلاعات منتشر شده است. از ایشان سپاسگزاریم. البته منبع مورد استفاده ما همچنان چاپ پیشین این کتاب خواهد بود.

روز شنبه ـ هشتم

امروز به واسطه خستگی دیروز سوار نشده در منزل ماندیم، نهار خورده بعد از نهار قدری استراحت كرده برخاستیم چای و عصرانه خوردیم. جناب امین‌السلطنه هنوز كسالت دارد و امروز دوا خورده است. حكیم الممالك بعضی سادات و علما و پیروان صاحب نفس اهل انجدان را به حضور آورد. حاجی خلیل نامی نیز با آنها بود كه مردی مسن و شكارچی است. یك سید پیری هم بود كه عرض می‌كرد رحلت آقا محمدشاه را به خاطر دارد. بایستی اقلاً صد و ده سال داشته باشد. اما بُنیه خوبی داشت و عرض می‌كرد می‌خواهم برای پسرم عروسی كنم، انعامی برای عروسی پسرش دادیم. دو ساعت به غروب مانده سوار شده رفتیم به تماشای ده انجدان و اطراف آن. جلال‌الدوله و مجدالدوله و سایر پیشخدمتها هم در ركاب بودند. حاصل زراعتهای اینجا هنوز سبز است. هوای اینجا شبیه به هوای لواسان بزرگ ـ كه از ییلاقات طهران است ـ می‌باشد. بالای ده راهی است كه می‌رود به لته در، اما خیلی سخت است. به معتضد السلطنه فرمودیم از این راه برود تا بالای كوه ببیند چطور راهی است و خبر بیاورد. او رفت و ما از طرف صحرا راندیم. جلال‌الدوله خیلی خوب تفنگ می‌اندازد. یك كشكرك نشسته بود اسب انداخت و در سر تاخت زد. ما همه جا آمدیم از پشت ده و از دامنه ای كه مشرف به ده بود بالا رفته تماشای ده را كردیم. دهِ خوبِ آبادی است. دو محله دارد: محله بالا و محله پایین. یك چشمه آبی از میانه این دو محله بیرون می‌آید كه باغات و محصول اینجا را تماماً مشروب می‌سازد. رفتیم سر چشمه. آبِ خیلی خوب صاف گوارایی به قدر چهار سنگ از چشمه بیرون می‌آید ـ برخلاف آب محلات كه چندان گوارا نبود. مسجدی هم نزدیك این چشمه است و ایوانی در جلو دارد كه زن و دختر زیادی برای تماشا آنجا نشسته بودند. در اطراف ازدحامی از مرد و زن بود. نزدیك چشمه خانه ای بود كه در آنجا قالی بافی می‌كردند. پیاده شده رفتیم توی خانه دیدیم در اطاق تاریكی كارگاهی به دیوار تكیه داده و چند نفر دختر نشسته قالی می‌بافند. حكیم الممالك عرض می‌كرد كه انجدان قالی بافی زیاد دارد. بعد از تماشا سوار شده از دوره ده گذشتیم و یكسر رفتیم تا نزدیك چادر جناب امین السلطان. سواره ایستادیم، جناب امین السلطان را خواسته قدری با او فرمایش كردیم و بعد پیاده شده رفتیم به سراپرده. شب، بعد از شام حكیم الممالك آتش بازی هم حاضر كرده بود و آتش زدند، تماشا كردیم. موزیك هم می‌زدند. بعد از اتمام رفتیم به سراپرده خوابیدیم...

ارسال به

شهر ما حدود 200 سال پیش و به دستور فتحعلیشاه قاجار پای به عرصه هستی نهاد. این سرزمین از آن روزگار تا کنون نامهای متفاوت و متنوعی به خود گرفته و دیده است: شهر نو، عراق عجم، سلطان آباد، عراق و نهایتاً اراک. نام "شهر نو" از حقیقتی مهم و مغفول پرده برمی دارد: اراک هیچگاه روستایی نبوده است که به شهر بدل شود. از همان آغاز شهر ـ و شما بگویید قلعه نظامی ـ بوده است و نه روستا.

برخی دوستان که از تبار برج شیشه نیستند، از میان این خیلِ نامها تنها یکی را بر زبان می آورند و می شناسند: سلطان آباد. این نام در ذات خود عیب و علتی ندارد و به گمان ما بسیار زیباست. در اسناد تاریخی نیز به این نام بر می خوریم (از آن جمله سفرنامه ناصرالدین شاه که در این وبلاگ خواهد آمد) اما چرا این دوستان بر نام سلطان آباد انگشتِ تأکید می نهند؟ آیا تکریم و تعظیم این شهر را در نظر دارند و واجب می دانند؟ ما و شما همگی پاسخ را می دانیم. نیت و خواست ایشان چیزی جز به سُخره گرفتن اراک نیست. همین نام زیبا و فریبا به تیری بدل شده است که تحقیرگران و توهین کنندگان به اراک در ترکش دارند. برداشت اهریمنی ایشان از این نام موجب شده است که تنها و تنها بخش دوم آن ـ یعنی "آباد" ـ را برگیرند و دست مایه ای برای تحقیرها و توهینهای خویش قرار دهند. صد البته برداشتی اهورایی نیز از این نام ممکن است؛ سلطان آباد یعنی جایگاه شاه، شاه نشین و .... اما شوربختانه در وضعیت کنونی این نام برداشت اهریمنی دوستان را می نمایاند و بس.

با اینهمه برخی دوستان همدل نیز بی آنکه عمدی داشته باشند، نام سلطان آباد را بر شهر ما اطلاق می کنند. این عزیزان غافلند از اینکه آب در آسیاب معاندان اراک می ریزند و ناخواسته با ایشان همراه می شوند. نمونه بارز و برجسته چنین خبطی، افتتاح "قلعه سلطان آباد" در ایام نوروز بود. قطعاً قصد و غرض شهردار محترم اراک به عنوان متولی این کار جز نمایاندن گذشته اراک و آشنایی همشهریان و مسافران نوروزی با آن نبوده است. اما جناب آقای دکتر کریمی! آیا زحمات بی شائبه شما نتیجه ای عکس در پی نداشت؟ بی گمان تلاشهای شما برای زیباسازی شهر در طی چندین سال اخیر بی نظیر بوده است. سپاس گرم ما و دیگر دوستان نثارتان باد. اما نگاهی به پیامدهای افتتاح این قلعه بیندازید. بگذریم از همه متلکهایی که بار این شهر می شد ـ از جمله اینکه مثلاً برای اراک آثار باستانی ساخته اند! نام سلطان آباد نیز بی آنکه بر اعتبار و احترام این شهر بیفزاید، دوباره در ذهنها جان گرفت. این نام دیگربار بهانه ای شد برای تحقیر و تخفیف اراک. ای کاش تمهیدی می اندیشیدید و با این بی تدبیری زحمات گرانبهای خویش را بر باد نمی دادید. قلعه می توانست نامی دیگر داشته باشد، برازنده و بایسته همچون "اراک قدیم" یا "عراق عجم". این غفلت را به پای ناآگاهیتان می نویسیم. امید آنکه دیگر شاهد چنین غفلتهایی از سوی شما دوست گرامی و ارجمند و دیگرانِ همدل نباشیم. شهر نو، عراق عجم، اراک آری. سلطان آباد هرگز!

ارسال به

دوستان گرامی

از این پس بخش تازه ای به وبلاگ برج شیشه افزوده خواهد شد. در این بخش شرح سفر ناصرالدین شاه را به اراک و حوالی آن بازگو خواهیم کرد. ناصرالدین شاه، حاکم خوش ذوق و هنر دوست قاجاری، علاوه بر شعر و عکاسی دستی نیز در نگارش سفرنامه داشته است. از امتیازات سفرنامه های وی، سادگی و روانی آنها و نیز دقت نظری است که در شرح وقایع و توصیف شهرها، روستاها، ابنیه و مناظر طبیعی مشاهده می کنیم.

مطالعه سفرنامه ناصرالدین شاه ـ به ویژه برای ما اراکی ها ـ خالی از لطف نخواهد بود. چرا که با گذشته این شهر و طبیعت درون و بیرون آن آشنا خواهیم شد. ضمناً این اثر در بهار 1362 به وسیله انتشارات تیراژه و تحت نام سفرنامه عراق عجم به چاپ رسیده است. در برج شیشه علایم نگارشی همچون نقطه، ویرگول و ... به متن اصلی افزوده شده اند تا مطالعه آن برای خواننده امروزی آسانتر باشد.

 

روز جمعه ـ هفتم

امروز حكیم‌الممالك عرض كرد كه از چوگان باید به انجدان برویم. یك راهی از چنار به انجدان می‌رود كه خیلی نزدیك است كه اگر می‌رفتیم به چنار نهار می‌خوردیم و قدری استراحت كرده، بعد یك بلد همراه می‌آمد و عصر به منزل می‌رسیدیم. منتها از چنار به انجدان دو ساعت راه است، یك راه هم راه كالسكه است كه كالسكه چیِ ما را برده به دستورالعمل او راه ساخته‌اند كه قریب هفت فرسنگ است. چون ما می‌خواستیم با كالسكه برویم، این بود كه از این راهِ دور رفتیم. خلاصه آمدیم بیرون. ظل‌السلطان آمد به حضور و مرخص شد كه به اصفهان مراجعت كند و امشب هم می‌رود به خمین دارالحكومه كمره كه از آنجا به اصفهان برود. بعد سوار كالسكه شده راندیم قدری كه رفتیم، دست چپ به فاصله كمی سه ده بود: ماهورزان و زنجیرك و نصیرآباد، از آنها گذشتیم. انجدان در شمال اینجا واقع است، اما دیدیم كالسكه‌چی ما رو به جنوب می‌رود. فرمودیم كجا می‌روید، عرض كردند راه كالسكه از پایین می‌رود و ما از كالسكه پیاده شده سوار اسب شدیم و فرمودیم كالسكه را ببرند توی راه هر جا به جلو ما برخورد، سوار می‌شویم و سواره راندیم رو به شمال. قدری از راه، جلگه بود و بعد تپه و ماهور شد. هوای اینجاها خیلی سرد و ییلاق است. به قول فرنگیها "پلاتو" است، یعنی صحرای مرتفع زنبق و گلهای اول بهاری كه در جاهای دیگر حالا خشك و تمام شده، اینجا الحال وقت وفور آنست. آهوی زیادی هم دارد، بره آهو هم، اهل اردو خیلی گرفته‌اند. آمدیم تا رسیدیم به چشمه كوچك آبی. فرمودیم همانجا آفتاب‌گردان زدند به نهار افتادیم. اعتماد السلطنه و پیشخدمتها هم از قبیل فخرالملك و معتضد السلطنه و ادیب الملك و غیره و غیره همه حاضر شدند. نهار خوردیم. بعد از نهار اسب آوردند كه سوار شویم. یكدفعه كالسكه‌چی حاضر شده عرض كرد كالسكه ما را آورده است و عرض كردند قدری كه رو به مغرب رفته می‌افتیم به راه و می‌رویم به انجدان. ما هم سوار كالسكه شده راندیم رو به جنوب و مغرب. راه دور و درازی بود همه دره و ماهور، اما سبز و خرم و پر گل. در طرف دست چپ از دور توی دره دهات‌ سیان علیا و پندرجان و آشیانه پیدا بودند كه باغات زیادی هم داشتند. در این بین كه می‌رفتیم، یكدفعه دیدیم یك آهو از نزدیك كالسكه برخاست و فرار كرد. قدری كه رفت ایستاد. چون خواب بوده و از خواب برخاسته بود گیج بود، نمی‌دانست به كجا برود و اگر تفنگ دستمان بود از همان توی كالسكه می‌زدیم. اما تا میرزا محمد خان تفنگ را از توی جلد در آورد، آهو رفته بود. قدری هم پیاده عقبش رفتیم، نتوانستیم تفنگ بیندازیم. باز برگشته به كالسكه نشسته راندیم. راه كم‌كم بد شد. گاهی رو به شمال می‌رفتیم، گاهی رو به جنوب و گاهی به طرف مغرب. دره و ماهور هم زیاد بود، بعضی جاها راه را هم نساخته بودند و طبیعی بود.

از یك جائی هم كه بغلۀ پرت‌گاه و زیر دستش هم نهر آب بود كه خطر پرت شدن كالسكه را داشت، كالسكۀ ما را به سرعت گذراندند. بحمدالله بی خطر گذشت. چون دیدیم راه كالسكه خوب نیست، سوار اسب شده راندیم. قدری كه رفتیم، آبادی پیدا شد. نزدیك آنجا رفته دیدیم مزرعه‌ای ست، چند درخت تبریزی و بید و دو سه قطعه باغ موستان دارد. فرمودیم آنجا آفتاب‌گردان زدند كه پیاده شده قدری استراحت كنیم و فرستادیم یك نفر رعیت پیرمردی را پیدا كرده آوردند. تحقیق منزل را از او نموده و اسم آن مزرعه را پرسیدیم. عرض كرد اسم اینجا كاریز و مال حاجی آقا محسن، مجتهد عراق است. فرمودیم تا انجدان چقدر راه است؟ عرض كرد از اینجا تا رود بارین راهی نیست و از آنجا هم تا انجدان یك فرسنگ است. خلاصه پیاده شده غلیانی كشیدیم و چون منزل نزدیك بود، دیگر استراحتی نكرده سوار شده راندیم. به قدر نیم فرسنگی كه آمدیم به رود بارین رسیدیم كه باغی هم داشت، از كاریز اولِ خاك عراق است. قدری كه رفتیم دیدیم راه كالسكه خیلی دور می‌شود و باید دور زده رو به دماغه برگشت كه از آنجا رو به انجدان می‌رود. فرمودیم چه لازم است آنقدر راه دور كنیم و به كالسكه‌چی گفتیم از میانبر مستقیماً به طرف آن دماغه برود و سوار كالسكه شده راندیم. صحرای صاف بوته‌زار خوبی بود. بیش از یك دره كوچك در راه نبود كه از آن دره هم كالسكه را به خوبی گذراندند. باز همه جا صحرای هموار بود. یك مسافتی كه رفتیم، آبادی از دور پیدا شد. آدمی به آن آبادی فرستاده، رفت و آمد. عرض كرد مزرعه معتبری ست دو سنگ آب دارد و مال حاجی آقا محسن، مجتهد عراق است. از طرف دست راست هم كاروانسرای شاه عباسی پیدا بود. بالاتر از كاروانسرا هم باز آبادی بزرگ معتبری بود. خلاصه رفتیم تا رسیدیم به دماغه. در حقیقت این تدبیر ما یك فرسنگ و نیم راه ما را نزدیك كرد. از این دماغه كه گذشتیم، راه برگشت رو به شمال و از آنجا تا انجدان باز یك فرسنگ و نیم راه است. حالا سه ساعت هم بیشتر به غروب نمانده، یكسر راندیم تا یك ساعت و نیم به غروب مانده وارد انجدان شدیم. حكیم الممالك حاكم عراق به حضور رسید. جناب امین السلطان هم كه امروز قدری كسالت داشته و با كالسكه از همین راه دور آمده بود، تب كرده خوابیده است. ما هم امروز ازین راه خیلی خسته شدیم. سراپردۀ ما را در سر قناتی زده‌اند كه آب جاری خوبی دارد. قریه انجدان در میان دره ای واقع شده كه تقریباً هزار ذرع عرض دارد و طرفین آن كوههای سخت است كه اسب نمی‌رود. می‌گویند شكار هم دارد. لتّه در، شكارگاه معروف هم پشت همین كوههای شمالی است. آبادی انجدان در دامنه كوه سمت شمالی واقع است و مثل محلات چشمه آب عظیمی دارد كه تمام محصولات و باغات اینجا را مشروب می‌سازد، اما آبادیش كوچكتر از محلات است و تقریباً دویست و پنجاه خانوار رعیت دارد.

تلگرافی از طهران رسید كه شاهزاده سام میرزای شمس‌الشعراء كه تقریباً هفتاد و پنج سال عمر داشت، فوت شده است...

ارسال به

در بخش نظرات و از دوستی به نام "لادن" مطلبی می خوانیم با این مضمون:

با این حرف که آدم باید خودش تغییر کنه و سازگار بشه هم موافق و هم مخالفم..... اما واقعا آیا میشه به این راحتی فرهنگ مردم رو عوض کرد؟؟؟!!!

نوشته ذیل پاسخ به لادن و شُمایی است که همچون وی می اندیشید.

دوست عزیز. بابت حسن نظر و توجهتان به وبلاگ برج شیشه سپاسگزاریم. ورود شما و دوستان دیگر به گفتگویی صریح و بی پرده، امکان می دهد که غبارِ نشسته بر چهرۀ این شهر و ایضاً چشم خویش را بزداییم و بی حجابِ آن غبار در این دیار بنگریم. به همین دلیل گفتگو با شما را غنیمتی بزرگ می شماریم.

اگر در پاسخ به "اراکی" ـ این بار دقیقتر و موشکافانه ترـ تأمل فرمایید، درمی یابید که مقصود و مطلوب سخن ما به هیچ روی همسانی و همانندی با دیگران نیست. اساساً چنین امری با تغییر و دگرگونی سازگاری ندارد. سخن ما آنست که دیگرگونی باید از خویشتنِ ما آغاز شود. اگر آنگونه که شما اظهار داشته اید، چنین تغییری در نگرش مردمان چندان سهل و ساده نباشد، دست کم می توان گفت که بدون تغییر در ذهنیت شخصیِ خودمان قادر به تغییر ایشان نخواهیم بود.

فرض کنید که آحاد مردمِ اراک از خودشان شروع کنند و ذهن و زبانشان را تغییر دهند، از این پس دربارۀ شهر خودشان با تکریم سخن بگویند و از توهینِ دیگران نسبت به اراک دل آزرده شوند ( نه آنکه خود با لغات و جملاتی ناشایست رخسار این مادر دوست داشتنی را مغموم کنند). در آنصورت قطعاً همگی برای شهرشان و شهرمان قدم برخواهند داشت و به عمران و آبادانیش خواهند کوشید. به گمان برج شیشه مردم اراک هیچ عیب و علتی ندارند که فقط خاص خودشان باشد و اسباب سرافکندگیشان را فراهم آورد، جز آنکه خود در پوستین خود می افتند و هر عیبِ داشته و نداشته را به خود می بندند.

تغییری که می توانیم و باید در خودمان پدید آوریم، احترام به اراک و اراکی ها ـ یعنی خودمان ـ است. اگر از چرخۀ توهینها و تحقیرها به در آییم و شهرمان را عزیز بداریم، نخستین قدم را در راه اعتلایش برداشته ایم. اگر زخمی بر چهرۀ این عزیز نشسته، با مرهمِ دل و جان خویش ببندیم و تیمارش بداریم، نه آنکه نیش و نشتر به جانش زنیم و جذام خورده و ناسورش کنیم ( غالب وبلاگهایی که به اصطلاح پی جوی اصلاح اراکند، بیشتر کار دوم را انجام می دهند! )

خانمِ لادن! می بینید که تغییر مورد نظر ما چندان بزرگ نیست و آنقدرها هم که شما فرموده اید، دشوار نخواهد بود. جسارتاً نمونۀ این تغییر را در شخصِ شما می توان یافت: در اولین نظری که نسبت به مطالب وبلاگ اظهار داشته اید، از همان لحن و بیان توهین آمیز در حق اراک و اراکی ها بهره برده اید( این اراک خراب شده ...) اما در نقد و نظرِ دومتان بسیار محترمانه و غرور انگیز سخن گفته اید. نمی گوییم این تغییر در اثر مطالعه وبلاگ ما صورت پذیرفته، اما به هر روی دومین بیانتان را ترجیح می دهیم و با شخصیت و منشِ ارجمندتان سازگارتر می یابیم. بر خود می بالیم که همشهریانی چون شما داریم. درود بر شما دخترِ فرهیخته و فرزانۀ شهرمان. منتظر همفکریهای شما هستیم.

                                                                                          با احترام

                                                                                          برج شیشه