ارسال به

چند ماه پیش و در نامه ای اعتراض آمیز از مدیریت صدا و سیمای اراک خواستیم در کردار و گفتار آن رسانه محترم نسبت به اراک و اراکی ها تجدید نظر فرمایند و حتی الامکان از حجم توهینها و بی احترامی ها بکاهند. در این مدت اصلاح و بهبودی در کرد و کار ایشان به چشم نیامد. از همین رو بهتر دیدیم که این نامه را در معرض قضاوت شما همشهری گرامی قرار دهیم. نسخه ای از این نامه را به نشریات محلی نیز ارسال کرده ایم. به امید روزی که همگان ادب و احترام بایسته و شایسته شهروندی را بیاموزند و به کار گیرند.

ارسال به

در این مدخل باز هم با ناصرالدین شاه، شاه هنرپرور قاجار، همعنان خواهیم شد. توشه سفر شاه، چشمانی تیزبین است که از زیباییها و ظرافتهای اطراف اراک، همچون دشت میقان و طبیعت وحش پیرامون، غافل نمی ماند. تاریخ و چگونگی شکل گیری برخی از دهات نزدیک اراک نیز از زبان و به بیان ایشان شنیدنی و خواندنی است. آنچه در این متن باید به تأکید و تکرار گفته شود، اشارت شاه است به سلطان آبادِ آن روزگار در مقام یک شهر و نه روستا. این نکته را جهت آگاهی دوستانی بازگفتیم که از این نام برای تحقیر و تخفیف اراک بهره می جویند. بلند و بی گزند باد نام اراک ...

به سعید عزیز و پرفسور منو و دیگر بزرگواران اطمینان می دهیم که پی جوی مسأله آب انبار سپهداری و اهمال مسئولان در حراست از بافت تاریخی اراک خواهیم بود.

روز دوشنبه ـ دهم

امروز باید برویم به سلطان آباد عراق. صبح برخاسته از سراپرده آمدیم بیرون. ساعدالدوله سردار قشون عراق، محمدخان سرتیپ بزچلو را كه باید با فوجش به عربستان برود، به حضور آورده بود، مرخص شده رفت. جناب امین السلطان هم رفع كسالتش شده امروز احوالش خوب بود و دم در سراپرده به حضور رسید. بعد سوار كالسكه شده راندیم و افتادیم به همان راهی كه روز آمدن به انجدان آمده بودیم. قدری رو به جنوب رفته تا رسیدیم به همان راهی كه آن روز ما میانبر كردیم. از آنجا راه رو به مغرب شد و قدری كه راندیم كم‌كم اطراف راه دره و ماهور شد. رسیدیم به ده امان آباد كه امان الله خان سرتیپ سه سال است احداث و آباد كرده است. ده خیلی معتبری است، قلعه محكم و خانوار زیاد و زراعت بسیاری داشت. از دره و ماهورها كه گذشتیم به جلگه وسیعی رسیدیم كه طرف دست چپ آن جلگه ای در دامنه كوه ده انجیرآباد واقع بود. این ده، ملك صمصام الملك و جزو كزاز است. چون وقت نهار بود، سوار اسب شده راندیم به طرف تپه كه در دست راست بود و فرمودیم روی تپه آفتاب گردان زدند. به نهار افتادیم. طرف دست چپ این جلگه كزاز است و دست راست فراهان. دهات زیادی دارد كه هر چه نگاه می‌كردیم آبادی روی آبادی بود. به مسافت دو فرسنگ از اینجا كویر نمكی پیدا بود كه بعضی از جاهای كویر هم نمك داشت. در وسطهای كویر آبی به نظرمان آمد به قدر یكی از دریاچه‌های كویر قم. دوربین انداخته دیدیم مثل اینكه در صحرا چادرهای پوش قلندری زده باشند. از دور سفیدیهای متعدد پیدا بود و بعد پرسیدیم، معلوم شد آنها نمك است كه بیرون آورده جا به جا تل كرده‌اند. نمك اینجا خیلی معطر و خوب است و به سلطان آباد و اطراف عراق همه جا می‌برند. دهات ملك آباد و موت آباد و احمد آباد كنار این دریاچه واقعند. این جلگه آنچه به نظر می‌آید یا زراعت است یا بوته و سبزه خود روی. خیلی منظر خوبی دارد. اما هوا چون خیلی گرم بود، شخص میل به تفرج صحرا نمی ‌كرد. قریه امیرآباد هم كه ده سال است صمصام الملك آباد كرده و به قدر نیم فرسنگ از اینجا دور بود، قریه آبادی است و قلعه معتبری دارد كه از طرف مقابل نمایان بود. پسر رعیتی در اینجا پیدا شد كه یك بچه آهوی بزرگی را زنده گرفته برای ما آورده بود. فرمودیم از كجا گرفتی، عرض كرد اینجا خفته بود. افتادم رویش گرفتم خیلی پسر با مزه ای بود. گفتیم آهو را در آبدارخانه نگاه داشته بعد رها كنند برود. در بین نهار بودیم كه یكدفعه قال و مقال شده گفتند آهو دررفت. برخاسته نگاه كردیم، دیدیم بره آهو فرار كرده و از بغله كوه با كمال سرعت می‌دود. بعد از نهار پیاده آمدیم تا پایین كوه و سوار كالسكه شده راندیم. قدری كه رفتیم رسیدیم به دره بغدادی كه دهی است آباد و قدری از آن، مال حاجی آقا محسن مجتهد است. جای خوبی بود، پنج شش نفر پسرهای حاجی آقا محسن آمدند دم كالسكه به حضور رسیدند. بعد از دیدن آنها باز رانده قدری كه رفتیم حكیم الممالك كه از شهر آمده بود، به حضور رسید. آمدیم تا رسیدیم به دسته جات سوار و قزاق. سواره قزاق جلو افتادند و سایر سوارها از عقب. جمعیت زیادی هم از ملتزمین ركاب و معارف شهر بودند. نزدیك شهر سوار اسب شدیم. بیرون شهر ازدحام كثیری از مرد و زن بود كه از شهر بیرون آمده سر راه ایستاده بودند و وقت ورود ما دعا می‌كردند. متجاوز از بیست هزار نفر جمعیت به نظر آمدند. همه جا آمدیم تا وارد عمارت حكومتی شدیم. همان عمارت قدیم است، اما حالا حكیم الممالك خیلی خوب تعمیر كرده است. هوای روز عراق و شهر سلطان آباد خیلی گرم است، اما شبها سرد و خوش است. وقت عصر رفتیم بالای برج عمارت جای تماشائی است و چشم‌انداز خیلی خوبی دارد. شب هوا صاف و آرام و مهتاب بود، اما به قدری سرد بود كه سرداری خز پوشیدیم...

ارسال به

حوالی همین روزها در بهار 1388، از پنهانی های بی شمار شهرمان یکی پیدا شد. شنیده ای که همچنان و پس از گذشت یک سال در حد همان شنیده باقی ماند، اما عکسهایی که یکی از دوستان برج شیشه در اختیارمان گذاشت، کفه را به سمت حقیقتِ این شنیده سنگین می کند؛ بازار اراک دوطبقه است. زیر همین ظاهری که از بازار می بینیم ـ بی آنکه خود بازاریها نیز بدانند ـ بازاری دیگر نهفته است؛ خواهر دوقلوی این بالایی. از ظرافتی که بیشتر می بینی، می توانی بفهمی که آن پایینی خواهر است و این بالایی برادر. انگار عکس بازار در آب افتاده باشد. اگر از بازاریها بپرسی می گویند در زیر حجره، رواق ـ و کاروانسرایشان حتی ـ نوعی انباری تعبیه شده است. بر پایه همین پندارِ ناصواب هرچه زباله و زایده داشته اند، در حلق خواهرِ توأمان بازار فرو کرده اند. حالا وقتی عکسهای آن پایینی را می بینی، از حجم این زباله ها و زایده ها به درد می آیی. اگر مواجهه مسئولان را با این حقیقت پنهان بدانی، بیشتر به درد خواهی آمد. یادت هست که تا همین سال پیش، شهرداری یا میراث فرهنگی به بهانه ترمیم، کف بازار را می تراشید و می خراشید؟ یادت هست که از همین رهگذر، صورت سنتی بازار را به هم زدند و کف پوشی امروزین بر بازار پوشاندند؟ در جریانِ یکی از همین تراشیدنها و خراشیدنها، گوشه هایی از بازار زیرزمینی سر برآورد. تا مسئولان به خود بیایند و درِ این رازِ حالا هویدا را درز بگیرند، عکاس ما به درون بازار خزیده بود. عکسهای حیرت آفرین بازار زیرین اراک، از مآل اندیشیها و آینده نگریهای پدران ما حکایت دارد. فکر کن! یوسف خان گرجی تدارک بنیان بنایی را دیده بود که لابد حالا پس از دویست سال ما فرزندان ناخلف و نابکار بر دستگاه دستکار و درستکار پیشینیانمان ببالیم؛ طاقها طوری طراحی شده اند که گویی گنبدین هستند، اما نیستند، زیر حتی کاروانسراها نیز کاروانسرایی در کارست، از عکسها می توان دریافت که از همان آغازِ بنای اراک ساز و کاری برای فاضلاب شهری در نظر گرفته شده است. اراک دویست سال پیش از این واجدِ فاضلاب یکپارچه شهری بوده است، یعنی طرحی که تازه این سالها در ایران و ایضاً اراک امروزین انجام می شود. این مطلب خود گواه حقیقتی دیگر است که باید در محاسباتمان نسبت به اراک هماره در نظر داشته باشیم: اراک جزو معدود شهرهای ایران به شمار می رود که از همان آغاز به نیت شهرسازی شکل گرفته است. نمونه شهرهای جدید (همچون مهاجران و شهر امیرکبیر که از فرزندانِ کلانشهرِ اراک به شمار می روند) در طرح شهرسازی فتحعلیشاه نیز تحقق یافته است. شهر ما محصول همین نگاه نوین شهرسازی در دو قرن پیش از این به شمار می رود. طرح شطرنجی معابر شهر، ساز و کار فاضلاب شهری که از آن سخن گفتیم و ... اراک را به عنوان یکی از نخستین مصادیق ورود ایران به جهان مدرن می نمایانَد...

به هر روی، زیرِ ظاهری که از بازار اراک می بینیم، نیلوفری واژگون نهفته است. می توان بازار اراک را به همین شکلِ فعلی نیز  در زمره زیباترین بازارهای ایرانی دانست. حالا چه شود! چه بهره ها می شود ـ یا می شد ـ از این گنجِ پنهان برآورد! مسئولان محترم خیلی زود این یادگار یوسف خان را دفن کردند و در گل و لای و سیمانِ کف پوش جدید پوشاندند. مصائب و مسائل سال 88 موجب شد که ما نیز این رازِ روزگاران را تا به امروز ـ و در سال اراک ـ واگو نکنیم. حالا ما می مانیم و شما و این رازِ دوباره پنهان؛ بازار اراک دوطبقه است...

تکمله

1-      هرچه پرس و جو کردیم، اهالی بازار و نیز همشهریانِ قدیمیترمان ـ جز آنچه در متن آوردیم ـ از یادبود زیرزمینی اراک نمی دانستند. از گفته های ایشان چیز دندانگیری عایدمان نشد. به همین دلیل از تمامی دوستان تقاضا می کنیم که اگر اطلاعاتی در این مورد دارند، ما و شهرمان را بی نصیب نگذارند.

2-      خانم نیوشا در بخش نظرات ما را بیدارباش گفتند و از اثری ارجمند راجع به تاریخ عکاسی اراک آگاه ساختند. سپاس گرم ما نثار ایشان و تمامی همشهریان فرهیخته و فرهنگ پرور. ما بیداریم و هشیار و دوشادوشتان در مسیری راه می سپریم که بی شک به اعتلای روزافزونِ اراک عزیز خواهد انجامید. درود.

3-   جهت دریافت مجموعه کامل عکس ها بر روی لینک زیر کلیک کنید.

 عکس های بازار زیرزمینی اراک

ارسال به

تو با آن پرنده چه فرق داری که روی شاخه های چنارِ رو به رو بالی زد و آوازی خواند و لب فرو بست و رفت و در ناپیدای آسمان پنهان شد؟ یا با آن ماهی کوچک تنها، که تنها راه خویش را از معبر سنگها و صدفها پی می جوید و می رسد به آنجا که می خواهد؟ یا با آن سنگی که آنجا ساده و سر به زیر، زیر اجاق شقایق آرمیده است؟ تو با این همه چه فرق داری؟ می دانم، خواهی گفت انسانم، شاهکار شاهوار آفرینش! یگانه آفرینه ای که فانوس فکر در دست، چراغ راه کهکشانهاست و جهان به همین یک لعبت می ارزد. آفریدگار آفرید و آفرید تا به انسان رسید. و بر این آفرینه آفرین گفت. بر خود آفرین گفت. فکر فانوس کهکشانهاست و زمین یگانه جرم روشن آفرینش. ستارگان دیگر اگر سوسویی می زنند، وامدار بی مقدار این جرم روشنند!

اینها همه هست، اما "هستِ" انسان جز اینست. ارسطو آنگاه که گفت"انسان حیوان ناطق است" نوع ناب انسان را به جنس ناجور حیوان فروکاهید. نه برادر! "هستِ" انسان جز اینست. انسان حیوان نیست. انسان "هست" و حیوان "نیست". انسان شریفتر از آنست که در ذیل حیوان بگنجد و با بزغاله و بوزینه هم جنس باشد! هستیِ هست انسان را با این هست های "دم دستی" چه کار؟! یاد که افتادی؟ یاد تمامی آنان که در سنت اندیشه پس از دکارت تا به امروز خواستند سوژۀ انسان را از ابژۀ طبیعت جدا کنند. بیش از همه شاید یاد مارتین هایدگر افتاده باشی که جهان را جز در حضور حضرت انسان و انسان را جز با حضور در محضر جهان ممکن و مقدور نمی دانست، که جهان را انسان می دانست و انسان را جهان. هست های دیگر در باور هایدگر، نیستند و "هست" تنها از آنِ انسان است. جهان را بی هست انسان معنایی نیست.

اما واژه ای ویژه که هایدگر در توصیف "هست" انسان برمی گزیند، "دازاین" است، یعنی "آنجا ـ بودن". پرنده آنجا نیست، ماهی آنجا نیست، سنگ آنجا نیست. اینجا و آنجا از آنِ انسان است و انسان است. درخت چه می فهمد اینجا و آنجا چیست، یا پرنده یا ماهی یا سنگ! فضا نیز همچون تاریخ (در مقابل مکان و زمان که به جهان بی شعور متعلق است) خاص انسانِ ذی شعور تواند بود. تو از بند اینجا و اکنون خویش نمی توانی به در آیی. هر انسان با اینجا و اکنونش تعریف می شود.

پس برج شیشه ای ها حق دارند که این اندازه بر وطن تأکید ورزند، چرا که چیستی و هستیشان در اینجا و اینجایی بودنشان تعین می یابد. شاید بپرسی که در عصر جهان وطنی، در روزگاری که مرزهای قاعده و قرارداد از میان سرزمینها برچیده می شوند، این اندازه تأکید بر سرزمین مادری چرا؟ مگر نه آنکه مارکوس اورلیوس، فیلسوف فرزانه رواقی، دو هزار سال پیش برابری انسان را قطع نظر از اینجا و آنجایی بودنش فریاد کرده بود؟ آیا ما برج شیشه ای ها این اندازه از جهان فرهنگ و فرزانگی به دوریم و پس افتاده ایم؟ نه عزیز دل! ما نیز خوب می دانیم که نباید حرمت انسان را به سرزمینی که در آن می زید یا از آن می آید، حرام کرد. ما نیز چون دیگران، از اهالی این دهکده بزرگیم و پاس می داریم انسان را. اما برابری انسان با انسان نافی حرمتی نیست که بر وطن می توان ـ و باید ـ نهاد. کافی است تا از همان سردار سرآمد رومی بشنویم که فرموده است: من بیش و پیش از آنکه انسان باشم، رومیم. مارکوس اورلیوسِ جهان وطن، اول رومی است و بعد انسانی که با انسانهای دیگر یکی است. کاش مارکوس اورلیوس، جهان وطنی و مفاهیمی از این دست را نیم بند و ناتمام نشناسیم!

یک روز از طاهره صفارزاده شعری غریبانه شنیدم:

اینجا

همه

از

آدم

می پرسند

اهل

کجایی

حتی در این عصر که ظاهراً مرزهای سرزمینها رنگ و رو باخته اند، انسان از آنجا و آنجایی بودنش طفره نمی رود؛ یکی خود را انگلیسی می داند، آن یکی هندی و آن دیگری ینگه دنیایی. همه نیز می خواهند بدانند که تو از کدام جای و کدام تباری. صد البته جهان وطنی، به معنای مارکوس اورلیوسیش، حرمت انسانها و تأیید برابریشان به رغم تفاوتهای آشکار ایشانست ـ و نه نفی میهن مألوف مادری. اهل هرکجای این ربع مسکون که باشی، آدمی هستی، اما از اینرو آدمی هستی که خلافِ پرنده و ماهی و سنگ سرزمینی داری. ما به این خصوصیت خاص انسانی پی برده ایم و ارجش می نهیم. هم از اینروست که شهرمان را به جان دوست می داریم و از تخفیف و تحقیرش بیزاریم. اقتضای عزت نفس آنست که از بی ادبیهای دیگران در حق اراک به خشم آیی و بی تاب شوی. پاسداشتِ این شهر در ذیل نام "سال اراک"، تسبیح مکانی بی مکانت و بی روح نیست، تقدیس انسانیت انسان است. اگر از قماش پرنده و ماهی و سنگ نیستی ـ که نیستی ـ با دوستان بی شمار ما در پاسداشت شهرمان شریک شو!

تکمله:

این سخن را پیشتر و خصوصاً در منطق روشنفکری و پاسخ به اراکی به روایتهایی دیگر آورده ایم. برای توضیح بیشتر به فقرات مذکور مراجعه فرمایید.

ارسال به

 آن‪هنگام كه ما چند تن اعضای نخستین برج شیشه به اندیشه اراك گرد هم آمدیم، این مایه همدلی را از سوی همشهریان باور نمی داشتیم. گناه از ما نبود، چرا كه به هر سو رو می‪گرداندیم توهین و تحقیر مامِ وطن را می‪دیدیم و می‪شنیدیم. به هر بها و  بهانه ای و با هر مسند و مسلكی دشنه ای از آستین بیرون می‪كشیدند و دشنامی نثار این شهر بی دفاع می‪كردند. صاحبانِ به اصطلاح نشریات نیز ـ كه بی گمان شرمسار تاریخ این شهر خواهند بود ـ توهین و تحقیر اراك را به تعداد شمارگانشان تكثیر می‪كردند. این بزرگواران كه هر كدام سودای قدر و قدرتی در سر داشتند، اراك و مردمانش را آماج هجمه‪های توهین آمیز خویش قرار می‪دادند. بی گمان برخی نیز نادانسته چنین خبط و خطایی را مرتكب می‪شدند (و می‪شوند). شگفت آنكه این حجم هجمه و بی آزرمی هیچ پاسخی از سوی كسی نمی یافت. یادتان هست كه در روزنامه ای سراسری، به قومیتی ایرانی در شمال غربی كشورمان توهین روا داشته بودند؟ اعتراضات مردم آن سرزمین به قدری بالا گرفت كه تعطیلی موقت آن روزنامه را در پی داشت. حال تصور كنید كه این توهین و تمسخر نثار مردم اراك می‪شد؛ آیا كسی لب به اعتراض و انتقاد می‪گشود یا نه، همگان ناسزا و ناروای آن روزنامه را می‪پذیرفتند؟ همین بی ادبی و حتی سخیف تر از آن، بارها و بارها در به اصطلاح روزنامه های شهرمان به من و تو و به زادبوم عزیزمان روا می‪شد و می‪شود. صدا و سیمای گل و بلبل و عزیز و گرامی بومی محلیمان نیز كه از تمام پیشینه‪فرهنگی و تمدنی اراك فقط لهجه‪  مردمان حول و حوش این شهر را می شناخت، خواسته و ناخواسته كوچكترین گامی در راه اعتلای این شهر برنمی داشت و تنها آب در آسیاب دشمنان می‪ریخت (البته اگر خود دشمن نمی بود)، چرا كه اسباب تمسخر این شهر را فراهم می‪آورد. بدین سبب گمان می‪بردیم كه در اراك دستی بی صدا خواهیم بود و هیچكس را اشتیاق این شهر در دل نیست. اما پس از افتتاح برج شیشه دیر زمانی نگذشت كه دریابیم ما و اراك تنها نیستیم؛ خیل دوستانی كه یك به یك می‪توانند استوانه ای استوار در فرهنگ این مرز و بوم باشند، همچون لادن، مهری مهرمنش، مهرك، یوسف نیك فام، پیمان ضیغمی، داود مقدسی، رضا، نفیسه، سیامك، شهرزاد، وودووها و ... امید را به رگهای روشن این شهر راه دادند. برج شیشه از آن حلقه‪ چند نفری آغازین به وسعت یك شهر بدل شده است. دیگر نگران هجمه های ویرانگر خصم نیستیم. دیگر نمی ترسیم از دشنام ها و دشواریهای دشمنان در روزنامه ها، رسانه ها، وبلاگها و ... در گفتار و رفتار سخیفشان. این شهر دیگر تنها نیست. اراك "سرزمین هیچ‪كس" نیست، شهر همگان است، شهر ماست، من و تو و هزاران چشمی كه طرح شهرمان را نقش می‪زنند. دست ما در برپایی سال اراك نیز بی صدا نماند. نظرات، پیغامها و ایمیل های بی شمار دوستان در تأیید و تكریم اراك عزیز ما را به روزهای روشنی نوید می‪بخشد. دست دوستی دوستان را یك به یك بوسه می‪زنیم.

برخی دوستان همچون یوسف نیك فام عزیز، از نام ما پرسیده اند؛ ما ـ مجموعه‪ نخستین برج شیشه ـ چند تنیم در اراك و گوشه هایی دیگر از جهان كه بزرگترین حلقه واسطمان نام مقدس این شهر بوده است. هم از آغاز بی حرمتی و بی ادبی نسبت به اراك را خوش نمی داشتیم. بر آن شدیم تا برج شیشه را همچون بنایی از یاد رفته كه نماد بودنمان بوده است بر آوریم و به دست برگشاییم. می‪دانیم كه اعتماد در جهان مجازی پیوسته و وابسته است به شناخت. اما ای دوست! نام ما پیش نام بزرگ اراك محلی ندارد. مسلم بدانید كه ما نیز همچون شما و دیگرانِ همدل دل در گرو این شهر داریم و همین بهانه برای كنار هم بودنمان كافی است. بگذارید نام این شهر، بلند و بالا، بالای سر همه نامهای دیگر و ایضاً نام ما باشد. وانگهی چنانكه گفتیم اكنون شما نیز در شمار نامهای بی شمار برج شیشه هستید. سال اراك بی یاری یك یك شما دوستان شكل نخواهد گرفت. در این یک ماه و اندی كه از مطلب سال اراك می‪گذرد، طرح ها و راه های انجام این مهم را بررسی كرده ایم. اینك نیز كه این اندازه همدلی را از شما به چشم دیدیم، می‪خواهیم (همچون رضا در بخش نظرات مطلب پیشین) راهكارهای عملی خود را با دوستانتان در میان بگذارید. نقش شهرمان در چشمان تست. چشم انتظار پیشنهادهای شما هستیم.

ارسال به

طاقتمان طاق شده است. سرمایه صبرمان سرآمده است. به فریادی فکر می کنیم که سالهاست در پستوی تحملمان نهفته ایم. خاموشی چاره ما نیست! تا چند بر مدار مدارا گشتن و زبان بستن! خصم زبون زبان نبسته است و به ویرانی این عزیز، این بزرگ، این شهرِ گرانمایه می اندیشد. بی شمار زخم، بی حساب درد، کرور کرور دشنام و دشمن دارد این شهر. نه، خاموشی چاره ما نیست! خاموشان شریک دزدند و رفیق قافله. نمی خواهیم با قصور مدام خویش، همدستِ تقصیر دشمن باشیم. صبر ما عفونت این زخمهای کهن را بار خواهد داد. هم از این روی بامداد بزرگ، ما ـ من و تو ـ را بیدارباشی اینچنین فرموده بود:

... عفونتت از صبری است

که پیشه کرده ای

به هاویه وهن.

تو ایوبی

که از این پیش اگر

                       به پای

                                برخاسته بودی

خضروارت

            به هر قدم

سبزینه چمنی

                 به خاک

                          می گسترد،

و بادِ دامانت

              تندبادی

تا نظمِ کاغذینِ گلبوته های خار

                                       بروبد...

بر حسب روایت دهخدا، بنیان شهر عزیزمان اراک را در سال 1189 خورشیدی گذاشته اند. بر این اساس، سال خورشیدی آینده، با دویستمین سال میلادی و میلاد اراک مصادف خواهد بود. اعضای برج شیشه بر آن شدند که سال پیشِ روی را سال اراک نام نهند. این اقدام کوچکترین گامی است که در راه ادای دین به میهن مهربان و صبورمان می توان برداشت. نیز دست در کار آیینی هستیم در پاسداشت اراک عزیز؛ جشنی بایسته و شایسته در یکی از روزهای سال اراک. این کار اما بی یاری تو دوست همدل و همدرد، ممکن و میسور نخواهد بود. ایوب من، برادر توأمان دردهای من، خواهر مهربان همزاد و بوم! به پای خیز! خصم، گلبوته خارست، خوارست. بگذار بزرگ بدانیم و بداریم آنچه را که او کوچک می شمارد. همراه شو، در سال پیشِ روی، سال اراک؛ کاری کارستان می خواهد این شهر تا نظم کاغذین گلبوته های خار بروبد، تا نظم کاغذین گلبوته های خار بروبد.... 

تکمله:

1-شعر متن، از دفتر ابراهیم در آتش شاملوست.

2-اگر به همکاری در مراسم جشن اراک و نیز فعالیتهای دیگر در سال اراک مایلید، با ایمیل برج شیشه borjeshishe@gmail.com تماس بگیرید. لطفاً به طور مشخص مرقوم فرمایید که در کدام یک از حوزه های ذیل تمایل به همکاری دارید: فرهنگی و پژوهشی، اجرایی، مالی.

3-خانم نفیسه (nafiseh) از دوستان همدل، در بخش نظرات مطالبی فرموده بودند. متأسفانه نظر ایشان به اشتباه حذف شده است. ایمیل یا نشانی دیگری از این دوست محترم ـ که ظاهراً فرسنگها از اراک و ایران دورند ـ نداشتیم. از ایشان صمیمانه عذر می خواهیم. تقاضا داریم که در بخشهای بعد ما را از همفکریهای خویش محروم نکنند.

ارسال به

آقای مدیر مسئول لطفاً از کیسه خودتان ببخشید!

دیر شده. اینطوری به نوشتن نمی رسم. ساعت هشت و نیم است. چند شب پیش دوستی که "پاسخ به شبهات پیش آمده" را نوشته بود، تماس گرفت. گفت: "دوستان متن بعد را از تو می خواهند. در این فاصله سفرنامه ناصرالدین شاه را می گذاریم. اما باید زودتر متنت را برسانی...." عهد کرده بودم که امشب بالأخره دست به قلم شوم. کلیات کار را می دانستم. قرار بود متنی بنویسم راجع به فیلمی از پاراژانوف. از کار خیلی خوشم آمد. فیلم را هم دیده بودم. اما این چند روزه نوشتن جن شده بود و من بسم الله. انگار قلم توی دستم یا کلمه توی ذهنم سر می خورد. مثل ماهی سفره هفت سین که بعد از عید هم بماند و یک روز وقتی آب تنگ را عوض می کنی، یکهو بی هوا روی زمین بیفتد. دست که می بری تا ماهی را به تنگی، پارچ آبی، چیزی برسانی، آن زبان بسته از دستت در می رود و تو دست پاچه از هول و ولای نکند بمیرد، هی تقلا می کنی. دیر شده. اینطوری به نوشتن نمی رسم. مغازه های سه راه تا باغ ملی را هول هولکی و با نگاه برانداز می کنم. نگاهی هم در آن گیر و دار به نایلون خریدهایم می اندازم: ناگت مرغ، برنج، وایتکس و ... دوباره نگاهم را به سمت مغازه ها برمی گردانم تا اگر چیزی از قلم افتاده باشد یا من فراموش کرده باشم، رخ بنمایاند. در کثرت مردمانی که همچون من به قصد خرید یا سیر آفاق و انفس هنوز دست از سر این خیابانها برنداشته اند، ناگهان نگاه مردی قاب شده بر دیوار مرا به خواندن می خواند: تقی عقلایی...

فکر نوشتن بدجوری آزارم می دهد. با خود می گویم اگر چیزی هم از یاد برده باشم، می گذارم برای فردا و فرداها. عجالتاً چیزی که بیش از همه فوریت دارد، آن متن موعود برج شیشه است. تا بخواهد سر و ته این فکرها به هم وصل شود، رسیده ام به ایستگاه تاکسی. در تاکسی ناگهان دوباره همان اسمِ بر دیوار در ذهنم زنده می شود: تقی عقلایی. این عقلایی همان پیرمرد کتابفروش گوشه باغ ملی نیست؟ هشت کتاب سهراب را با لبخندی شادی آفرین رو به من گرفت و پرسید: "پسر جان! مگر تو چند سال داری؟" من که یازده سال بیشتر نداشتم ـ اما مقصود و مفهوم حرفها را خوب می فهمیدم ـ بادی به غبغب انداختم و گفتم: "بزرگم." پیرمرد از حاضر جوابی من به خنده افتاد. هرچه اصرار کردم، نیمی از پول کتاب را بیشتر نگرفت. گفت: "پسرم! فردا شما باید چرخ فرهنگ این شهر را بچرخانید." در این چندین و چند سال کتابهای دیگری نیز از کتابفروشی عقلایی خریدم. با همین کتابها بزرگ شدم و حالا بیش از هر وقت دیگری حرف عقلایی را میفهمم. او خود سالیان درازی ـ در کنار بسیاری از بزرگان دیگر ـ چراغ فرهنگ این شهر را روشن نگه داشته بود. پدر می گفت عقلایی اولین کتابفروش یا جزو اولین کتابفروشهای اراک بوده است.

به خانه که می رسم، حس می کنم که حال نوشتن در من نیست. به خیالم می رسد که اگر عقلایی اکنون از من می پرسید چند سال داری، می گفتم کوچکم؛ کوچکم پیش بزرگی ها و سازندگی های امثال شما همشهریان عقلایی. با بی حوصلگی سری به سایتهای دلخواهم می زنم و پیش از همه عطاءالله مهاجرانی. او نیز همچون من به یاد عقلایی است: "من حاج تقی را مثل پدرم دوست داشته و دارم... درخشانترین مقطع عمرم که همان سالهای دهه دوم زندگی و نوجوانی و جوانی است، با آشنایی با آقای عقلایی و کتابفروشی ایشان به سر رفت. شصت سال تمام در کتابفروشی شان کتاب فروختند و با اهل کتاب دم زدند... هر وقت گذارم به اراک می افتاد، در هر مقام و موقعیتی که بودم، به عقلایی سر می زدم...." از پشت رایانه بلند می شوم و آن سوی اتاق، سمت پنجره را در پیش می گیرم. روزنامه ای را که روی مبل لم داده است، برمی دارم. یک آن یکه می خورم از افاضات مدیر مسئول محترم در صفحه آغازین. ایشان (مدیر مسئول نشریه موسوم به ع. ی.) از زبان دوستی(!) نوشته اند: "ما اراکی ها استادِ کار خراب کردنیم...." ما اراکی ها استادِ کار خراب کردنیم؟! در این هنگام نامهای فراوانی به خاطرم خطور می کند؛ از خود می پرسم ـ نه بگذارید از جناب مدیر مسئول بپرسیم ـ آیا عقلایی استادِ کار خراب کردن بود؟ واروژ کریم مسیحی، همشهری فیلمساز ما، در فاصله بیست سال دو فیلم ساخت که هر دو ( پرده آخر و تردید) جایزه بهترین فیلم فجر را از آنِ خود کردند و ساختند بخشی بزرگ از سینمای کلاسیک ایران را. آیا واروژ استادِ کار خراب کردن است؟ مدیر مسئول محترم به اصطلاح اصلاح طلبند؛ آیا در خیل اصلاح طلبان شخصیتهایی سازنده تر از عطاءالله مهاجرانی و مرحوم احمد بورقانی (معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد در دولت اصلاحات) سراغ دارید؟ مگر شما با تمام اراکی ها برخورد داشته اید تا به این تعمیم بزرگ و اساسی برسید؟ از آبرو و احترام این شهر خرج نکنید؛ شاید شما و همپالکیانتان استادِ کار خراب کردن باشید. اما حق ندارید که اینچنین وقیحانه به تمامی مردم یک شهر توهین کنید. در یک کلام: آقای مدیر مسئول! لطفاً از کیسه خودتان ببخشید!

تکمله:

1-حیفمان آمد که در کنار نامهای بزرگی همچون عقلایی، مهاجرانی، واروژ کریم مسیحی و احمد بورقانی اسم آن نشریه کذایی و مدیر مسئولش را به صورت کامل بیاوریم. پوزش ما را بپذیرید.

2- در شماره اخیر این نشریه، مطلبی درباره عقلایی به نگارش درآمده است. از قضا مسئولان نشریه مزبور به همان نوشته مهاجرانی ارجاع داده اند، اما جالب آنجاست که جمله آخر متنِ دکتر را برگزیده اند و در مقام عنوان مطلب خود به کار گرفته اند: "اراک برای ما باغ ملی تعریف میشد و کتابفروشی عقلاییش." این جمله به تنهایی فحوایی تحقیر آمیز دارد. همین گزینش از سوی این افراد، نگرش مخرب ایشان را نشان می دهد.

ارسال به

پاسخ به شبهات پیش آمده در مورد نامه به شورا

می ترسیم، چون می خواهیم بگوییم اراک را دوست می داریم. و آنگاه به ناچار باید برای آنان که همواره از نام این شهر کیسه ها برای خود دوخته اند ثابت کنیم که آدمِ دکتر کریمی نیستیم. از گفتنش عار داریم. و شرمسار از اینکه باید هفت قرآن به میان آوریم که هنوز شهردار را ندیده ایم و برایمان فرقی نمی کند که مرد است یا زن، پولدار است یا بی پول، اصلاح طلب است یا اصولگرا، مسلمان است یا کافر. می دانیم برای این جماعت باورش سخت است که کسی بی هیچ چشم داشتی اینجا را دوست بدارد و به همین بهانه رودرروی عده ای بایستد و دست عده ای دیگر را بفشارد.

برای برج شیشه هیچ کس و هیچ چیز به خودی خود نه خوب است نه بد. هرآنکس را که گامی در راه اعتلای نام این شهر و مردمانش بر می دارد، عزیز می شماریم و خوب. و هرکس را که در حقش خیانت میکند و چوب لای چرخش می گذارد، رذل و پست می خوانیم و در برابرش می ایستیم. برای ما هدف تنها اراک است و هر وسیله ای که برای این هدف به کار آید، مغتنم و مطلوب. اگر از برکناری شهردار کریمی گلایه میکنیم، تنها بدین سبب است که او را موافـق خواسته ها و نیازهای شهر می دانیم. او را دوست میداریم، چون تا به امروز هیچ مدیری را به یاد نمی آوریم که به خاطر محدودیت های ناشی از آبادانی شهر از مردم عذرخواهی کرده باشد.

در این سالها او تنها شهرداری بود که حرمت و احترام شهروندان را نگاه می داشت و برای همشهریانش ارزشی در خور ایشان قائل بود. او برای خدمت به این شهر اصرار و ابرام داشت و به همین دلیل مورد لعن و نفرین نویسنده یکی از نشریات قرار گرفت. نویسنده محترم گفته بود: «اگر شهردار سابق اصراری بر ماندن ندارند(!) و اگر هدفی جز خدمت به مردم ندارند، چرا اینهمه پافشاری برای بازگشتن به پست شهرداری دارند؟!»

البته باز هم تأکید می کنیم اگر کسی فکر می کند که تصور ما نسبت به کریمی اشتباه بوده، درخواست میکنیم مستندات خود را برای ما بازگو کند. 

ارسال به

هفته پیش و در جلسه شورای اسلامی شهر، شهردار اراک برکنار شد. بازتاب این خبر در میان مردم مساعد نبود. همگان چشم داشتند که شخصیت موفق، بومی و از همه مهمتر اراک دوستِ کریمی بر مسند شهرداری باقی بماند و چون گذشته کاروان پیشرفت اراک را پیش برد. تنها آنان که از موهبت بینایی و شنوایی محروم باشند، سیمای تحول را در شهر به چشم نمی بینند و صدای تغییر را به گوش نمی شنوند. (شاید نیز جماعتی خود را به خوابِ ندیدن و نشنیدن زده باشند....) اهالی برج شیشه، همچون اکثریت مردم این شهر و در مقام شهروند، حضور دکتر کریمی را غنیمتی بزرگ می دانند و خواهان بازگشت ایشان هستند. آنچه در پی می آید، صدای شهروندان صبور ماست در حمایت از شهردار حقیقی اراک.

این نامه علاوه بر شورای شهر به شهرداری اراک، شهرداریهای مناطق، دفتر امام جمعه، استانداری مرکزی، فرمانداری اراک و برخی خبرگزاریها و نشریات محلی نیز ارسال شده است. امیدواریم که اعضای شورا خود را در مقابل مردم قرار ندهند و عشق و عرقشان را به اراک ثابت کنند. در غیر اینصورت مسأله را از طریق مراجع و ارگانهای سراسری پی گیری خواهیم کرد. با اینهمه از همشهریان محترم نیز تقاضا داریم که علاوه بر شرکت در نظرسنجی ما، در صورت مخالفت با برکناری دکتر کریمی به نشانی الکترونیکی ما borjeshishe@gmail.com پیغامی ارسال کنند. (لطفاً در مقابل گزینه Subject واژه shahrdar را مرقوم فرمایید.)

ارسال به

به یاد بهجت صدر و برای دختران شهرمان

چه دنیایی می شد آن دنیا که مبدأ تاریخش میلاد الهگان هنر بود. آنها که رنج را رج می زنند و از پس خاموشی، هیابانگ هزار پنجره را می گشایند. به قول نیچه نازنین "اگر هنر نبود، حقیقت ما را می کشت." ما به هنر بی تابانه محتاجیم. حالا آن دنیای نیست و نابوده را تصور کنید که مبدأ تاریخش میلاد الهگان هنر بود. هر چیز و همه چیز بر سرانگشتان تابنده تخیل می گشت. مثلاً همین بهجت صدر خودمان. اگر دنیا چنان سعادتی می داشت، الان تازه سال 85 میلادی را از سر گذرانده بودیم. دنیا چقدر جوان بود، ما چقدر جوان بودیم. حالا چقدر کار نکرده داشتیم و چقدر راه نرفته پیش پایمان بود. زمین برق می زد از بس که تازه بود!

هنر دلت را روشن می کند، جانت را جلا می دهد، چه غمنامه تیره و تار ون گوک ـ یعنی سیب زمینی خورها ـ باشد و چه دشنام روشنایی بخش بهجت صدر خودمان به بی سوادی. هر دو دلت را روشن می کنند، جانت را جلا می دهند.

طوری می گویم و می نویسم "بهجت صدر خودمان" که انگار من و شما ـ شما که بیرون برج شیشه ایستاده اید ـ به قول تلویزیونیها سالها با او زلف گره زده ایم! بهجت صدر را نمی شناسید، می دانم! حالا از آن طورِ خوب و خواستنی به دوریم. حالا زمین طور دیگری تاب می خورد. حالا دنیا وارونه است؛ الهگان هنر مبدأ تاریخ نیستند. حتی شما بهجت صدر را نمی شناسید. نابغه نواندیش شهرمان را نمی شناسید. نقاش نوگرای نازک خیالمان را نمی شناسید. در شهر بهجت صدر یک میدان، یک خیابان، یک کوچه حتی، به نام بهجت صدر نیست!

بارها و بارها با خود اندیشیده ام که چه سرّی در سویدای این شهر پنهان است!؟ اراک را می توان ته تغاری شهرهای ایران دانست، آخرین و خردسالترین فرزند. اما شگفتا که هماره اولینهای جهان جدید، از این آخرین سر برآورده اند: اولین روان شناس جدید، اولین گردآورنده دستور زبان جدید، اولین زمین شناس جدید... و حالا اولین نقاش نوگرای ایرانی، بهجت صدر، مادر نقش و رنگ، بانوی تصویر. بانوی تصویر به تصویر پیوست...

کوچک که بود، رویای جهانی بزرگ را در سر داشت. بزرگ شد و "واپسین وحشت جانش، ناآگاهی از سرنوشت ستاره" بود. در نقاشیهایش درد زنان و زنانگی را، کودکان را، افتادگان را می توانستی ببینی و حس کنی. آهنگ جهان را ـ آنگونه که بود ـ نمی خواست. پی جوی آن بود که با نیش قلم، نتهای این ترانه بزرگ را بتراشد و وزنی بایسته بخشد، خاصه آنکه بانوی تصویر با آقای موسیقی پیوند خورده بود. مرتضی حنانه را می گویم، می شناسیدَش. آهنگساز جاویدان و جادوی "هزار دستان" را می گویم. نقش موسیقی بر پرده تصویر نشست؛ نقاشیهای صدر جان گرفتند. شدند موسیقی مجسم. حتی اگر شاخساری بی بر بود، هر لحظه گمان می بردی که نتهای بازیگوش، بازیگوشانه بر آن می نشینند و به بازیش می گیرند.

گواهی می دهم به نور، به سایه، به سایه روشن، به آینه، به آهی که بر سینه بوم کشیده ای، به طرحی که از آفتاب نقش کرده ای که تو زنده ای در رنگ، در درنگ، در نتهای بی انتهای حنانه، در شعر فروغ، در پنجرهای که رهایی را به خانه هدیه می دهد، در کوچه کوچه شهرمان ـ حتی اگر نامی از تو نشنیده باشند.

تو زنده ای و حالا زمین فقط خواب بانوی تصویر را قاب گرفته است؛ آنچه در خاک فرانسه، فرانسه بالزاک، هوگو، الوار و هدایت کاشته ایم، بهجت صدر نیست، ققنوسی هزار آواست که در هزار رنگ و نقش ـ از دل و ذهن دختران فرزانه شهرم ـ سر بر خواهد آورد و بر خواهد داد. شک ندارم.

ارسال به

پلشتی و نابکاری روزگار آنقدر بوده که اکنون بتوانم بی عذر و بهانه ای بیایم اینجا و بگویم که ننوشتم، نگفتم و با صراحت اعتراف کنم، ترسیده بودم و می ترسم هنوز شاید، چون به غیر انسان من نیز چیزی نگفته بودم.

پیمان بسته بودم که از خاکم بنویسم، از شهرم، از مردمانم؛ عهد کرده بودم که جبروت انسان را بر دیواره ها و سنگ ها بسرایم و این سرود جاوید را تا رستاخیز بزرگ هلهله کنم.

پس حق داشته ام که گِزگِز ریسمانی را بر کف پایم حس کنم، نه از آن رو که بندبازم که شاید هم باشم، نمی دانم...

ولی چه دل خوشی می خواهد این کارزار که نمی دانی "فردا وقتی"، چگونه تو را بر همان دیواری به صلیب می برند و می کشند که بر آن نوشته بودی، خاکم را، وطنم را، شهرم را، مردمانم را دوست دارم و از همه این دوست داشتنها و دوست داشته شدنها چه خوش رقصم!

ارسال به

آقای یوسف نیک فام ـ از دوستان برج شیشه ـ در بخش نظرات توضیح داده اند که سفرنامه ناصرالدین شاه به عراق عجم اخیراً در انتشارات اطلاعات منتشر شده است. از ایشان سپاسگزاریم. البته منبع مورد استفاده ما همچنان چاپ پیشین این کتاب خواهد بود.

روز شنبه ـ هشتم

امروز به واسطه خستگی دیروز سوار نشده در منزل ماندیم، نهار خورده بعد از نهار قدری استراحت كرده برخاستیم چای و عصرانه خوردیم. جناب امین‌السلطنه هنوز كسالت دارد و امروز دوا خورده است. حكیم الممالك بعضی سادات و علما و پیروان صاحب نفس اهل انجدان را به حضور آورد. حاجی خلیل نامی نیز با آنها بود كه مردی مسن و شكارچی است. یك سید پیری هم بود كه عرض می‌كرد رحلت آقا محمدشاه را به خاطر دارد. بایستی اقلاً صد و ده سال داشته باشد. اما بُنیه خوبی داشت و عرض می‌كرد می‌خواهم برای پسرم عروسی كنم، انعامی برای عروسی پسرش دادیم. دو ساعت به غروب مانده سوار شده رفتیم به تماشای ده انجدان و اطراف آن. جلال‌الدوله و مجدالدوله و سایر پیشخدمتها هم در ركاب بودند. حاصل زراعتهای اینجا هنوز سبز است. هوای اینجا شبیه به هوای لواسان بزرگ ـ كه از ییلاقات طهران است ـ می‌باشد. بالای ده راهی است كه می‌رود به لته در، اما خیلی سخت است. به معتضد السلطنه فرمودیم از این راه برود تا بالای كوه ببیند چطور راهی است و خبر بیاورد. او رفت و ما از طرف صحرا راندیم. جلال‌الدوله خیلی خوب تفنگ می‌اندازد. یك كشكرك نشسته بود اسب انداخت و در سر تاخت زد. ما همه جا آمدیم از پشت ده و از دامنه ای كه مشرف به ده بود بالا رفته تماشای ده را كردیم. دهِ خوبِ آبادی است. دو محله دارد: محله بالا و محله پایین. یك چشمه آبی از میانه این دو محله بیرون می‌آید كه باغات و محصول اینجا را تماماً مشروب می‌سازد. رفتیم سر چشمه. آبِ خیلی خوب صاف گوارایی به قدر چهار سنگ از چشمه بیرون می‌آید ـ برخلاف آب محلات كه چندان گوارا نبود. مسجدی هم نزدیك این چشمه است و ایوانی در جلو دارد كه زن و دختر زیادی برای تماشا آنجا نشسته بودند. در اطراف ازدحامی از مرد و زن بود. نزدیك چشمه خانه ای بود كه در آنجا قالی بافی می‌كردند. پیاده شده رفتیم توی خانه دیدیم در اطاق تاریكی كارگاهی به دیوار تكیه داده و چند نفر دختر نشسته قالی می‌بافند. حكیم الممالك عرض می‌كرد كه انجدان قالی بافی زیاد دارد. بعد از تماشا سوار شده از دوره ده گذشتیم و یكسر رفتیم تا نزدیك چادر جناب امین السلطان. سواره ایستادیم، جناب امین السلطان را خواسته قدری با او فرمایش كردیم و بعد پیاده شده رفتیم به سراپرده. شب، بعد از شام حكیم الممالك آتش بازی هم حاضر كرده بود و آتش زدند، تماشا كردیم. موزیك هم می‌زدند. بعد از اتمام رفتیم به سراپرده خوابیدیم...